لالما
نقشه لالما ترسیمشده توسط اس. میزونو (میزونو، ۱۹۶۸).
محوطه لالما که در سال ۱۹۶۵ توسط سِییچی میزونو حفاری شد، در جنوبغرب سایر محوطهها واقع است و درهای وسیع آن را از بقیه جدا میکند. این محوطه به دلیل شباهتش با سایر تپهها و نیز خطر غارت که آن را تهدید به نابودی کامل میکرد، انتخاب شد. لالما یک حیاط استوپاها و غارهای متعددی را آشکار ساخت. این غارها که عموماً از یک اتاق و به ندرت از دو اتاق تشکیل شده بودند، کاملاً ویران شده بودند اما پر از قطعات مدلسازی و گچبریهای رنگشده بودند.
استوپای اصلی، همچون استوپای بزرگ M در تپه شتر، بر روی صفهای کمبرآمدگی ساخته شده بود که از چند پله به آن دسترسی داشتند. این استوپا ابعاد ۸٫۵ متر در هر ضلع داشت و دارای پلکانی بود که دو استوپای فرعی در دو طرف آن قرار داشتند. در پای سکو، در نمای جنوبشرقی و در سمت راست پلکان، سه استوپا قرار داشت. یکی از آنها چسبیده به سکو بود و بقیه فقط فاصله بسیار اندکی با صفه داشتند. به همین ترتیب، در ضلع شمالشرقی مجموعهای از هشت استوپا قرار داشت. به دلیل کمبود وقت، سایر نماها حفاری نشدند. برآمدگی صفه در اطراف استوپای بزرگ و نبود فاصله بین آن و استوپاهای فرعی، انجام آیین پرادکشینا را ناممکن میساخت؛ پدیدهای که در چندین محوطه دیگر نیز مشاهده میشود. تزیینات این استوپا مشابه آنچه در تمام محوطههای حدّه یافت میشد. مجسمههای کوچک بودای نشسته در حالت دیانهمودرا در امتداد عقبنشینی پلکان بر روی صفه قرار داشتند. بدنه اول استوپای اصلی با ستوننماهایی تقسیم شده بود که هشت تابلو را مشخص میکردند. در هر فضا یک بودای ایستاده بر پایهای کوتاه قرار داشت که دو بودای مشابه کوچکتر در دو طرف آن بودند. در دو طرف پلکان، طاقچههای سهلبه بوداهایی را در حالت ویتَرکهمودرا در خود جای داده بودند. صفه نیز با هفت مدلسازی بودا تزیین شده بود: ایستاده با دستی که از چین یقه بیرون میآمد، یا نشسته. به گفته میزونو، سرهای متعددی از بودا و بوداسف در میان آوار یافت شد که همگی مشابه نمونههای محوطههایی بودند که پیشتر توسط بارتو حفاری شده بود. حفاری گسترش نیافت و بنابراین نمیدانیم آیا حیاط استوپاها با دیوار محوطهای احاطه شده بود، آیا طاقچههایی در آن تعبیه شده بود و یا آیا با ویهارهها یا ساختمانهای دیگر ارتباط داشت. به نظر کوایاما، شباهتهای میان لالما و تپه شتر حاکی از آن است که این دو محوطه در دورهای همزمان بودهاند. میزونو دوره اول را به سدههای چهارم تا پنجم میلادی و دوره دوم را از سده پنجم به بعد تاریخگذاری میکند.
اشیاء این محوطه را در پایگاه داده یا بر روی نقشه تعاملی مرور کنید.